گندم: گرمایش جهانی ممکن است قیمت‌های جهانی را به شدت افزایش دهد

Sunday 23 August 2026 - 13:30

تغییرات آب و هوایی دیگر تنها تهدیدی برای عملکردهای کشاورزی نیستند: بلکه ممکن است به طور مستقیم بر قیمت گندم، یکی از پرمصرف‌ترین غلات جهان، تاثیر بگذارند. یک مطالعه بین‌المللی جدید که در تاریخ 21 اوت 2026 در مجله علمی Earth’s Future منتشر شده، ارتباطی به‌ویژه قوی بین دوره‌های خشکسالی عمومی و نوسانات بازار جهانی گندم برقرار کرده است.

خشکسالی، عامل اصلی نوسانات قیمت

برای اندازه‌گیری تأثیر کمبود آب بر بازارها، محققان یک شاخص توسعه داده‌اند که به ارزیابی سهم زمین‌های جهانی اختصاص یافته به گندم که در دوره‌های حساس چرخه کشاورزی با تنش آبی شدید مواجه هستند، کمک می‌کند.

طبق نتایج آن‌ها، شدت کمبود آب‌های شدید حدود 74 درصد از نوسانات سالانه قیمت‌های جهانی گندم را که بین سال‌های 2000 تا 2021 مشاهده شده، توضیح می‌دهد. با این حال، نویسندگان تأکید می‌کنند که این رقم توانایی شاخص آن‌ها را در نشان دادن نوسانات تاریخی اندازه‌گیری می‌کند و به این معنا نیست که خشکسالی تنها عامل حرکات قیمت است. هزینه‌های انرژی و کود، ذخایر، سیاست‌های تجاری و تنش‌های ژئوپولیتیکی نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند.

به طور متوسط، حدود 5 درصد از زمین‌های جهانی گندم در یک سال معین تحت تأثیر کمبود آب شدید قرار می‌گیرند. با این حال، این نسبت می‌تواند در سال‌های به‌خصوص خشک، به بیش از 15 درصد برسد، به ویژه در سال‌های 2000، 2010، 2012 و 2020.

ریسکی که با گرمایش افزایش می‌یابد

این مطالعه تنها به تجزیه و تحلیل داده‌های گذشته محدود نمی‌شود. محققان همچنین از مدل‌های آب و هوایی برای برآورد تغییرات قیمت متوسط گندم در سناریوهای مختلف گرمایش استفاده کرده‌اند.

با حدود 2 درجه سانتی‌گراد گرمایش جهانی، مدل قیمت متوسط را حدود 273 دلار به ازای هر تن برآورد می‌کند. با گرمایش 3 درجه سانتی‌گراد، این مقدار به نزدیک 364 دلار به ازای هر تن می‌رسد. این سطح تقریباً سه برابر قیمت جهانی گندم ثبت شده در سال 2010 پس از اصلاح تورم خواهد بود.

این پیش‌بینی به معنای پیش‌بینی دقیق قیمت گندم در تاریخ معین نیست، بلکه یک پیش‌بینی است که به منظور اندازه‌گیری تأثیر بالقوه تشدید تنش آبی بر بازارها طراحی شده است. قیمت‌های واقعی همچنین به بسیاری از پارامترهای اقتصادی، کشاورزی و ژئوپولیتیکی بستگی خواهند داشت.

گندم به‌ویژه در معرض خطر

یکی از درس‌های مهم این مطالعه به تفاوت بین غلات اصلی مربوط می‌شود. رابطه بین کمبود آب و قیمت‌ها به‌طور قابل توجهی برای گندم قوی‌تر از ذرت به نظر می‌رسد. محققان در تحلیل خود رابطه قابل مقایسه‌ای برای برنج شناسایی نکرده‌اند.

این آسیب‌پذیری به ویژه به تمرکز جغرافیایی تولید و احتمال اینکه چندین منطقه بزرگ تولیدکننده به طور همزمان شرایط نامساعدی را تجربه کنند، مربوط می‌شود. وقتی برداشت‌های مهم در یک زمان تحت تأثیر قرار می‌گیرند، بازارها گزینه‌های کمتری برای جبران خسارات یک منطقه با تولید بیشتر در جای دیگر دارند.

تحقیقات قبلی نیز در مورد این خطر هشدار داده بودند. یک مطالعه منتشر شده در سال 2019 برآورد کرده بود که بدون کاهش معنادار گرمایش، تا 60 درصد از زمین‌های جهانی که در حال حاضر به گندم اختصاص یافته‌اند، ممکن است به طور همزمان در معرض دوره‌های شدید کمبود آب تا پایان قرن قرار گیرند.

سابقه‌هایی که اثر خشکسالی را نشان می‌دهند

تأثیر یک خشکسالی بر بازارها تنها نظری نیست. در سال 2010، یک خشکسالی به‌ویژه شدید همراه با یک موج گرما به شدت بر مناطق زراعی غرب روسیه تأثیر گذاشت. در برخی مناطق تولیدکننده، عملکرد گندم بیش از 70 درصد کاهش یافت، در حالی که تولید ملی حدود 20 میلیون تن نسبت به فصل‌های قبلی کاهش یافته بود.

مسکو در آن زمان صادرات گندم را متوقف کرد تا تأمین داخلی را حفظ کند. کاهش تولید روسیه، همراه با مشکلات در سایر مناطق تولیدکننده، به کاهش ذخایر جهانی و افزایش شدید قیمت‌های بین‌المللی کمک کرد.

این رویداد مکانیزمی را که توسط تحقیقات اخیر شناسایی شده، نشان می‌دهد: زمانی که چندین منطقه زراعی استراتژیک تحت تأثیر شرایط جوی نامساعد قرار می‌گیرند، عواقب می‌تواند به سرعت فراتر از مرزهای کشورهای مربوطه گسترش یابد.

چالشی برای امنیت غذایی جهانی

گندم در ترکیب بسیاری از محصولات مصرفی روزمره، از جمله نان، ماکارونی و انواع آماده‌سازی‌های غلات قرار دارد. بنابراین، افزایش پایدار قیمت آن می‌تواند به تدریج به کل زنجیره غذایی منتقل شود.

برای کشورهایی که به شدت به واردات وابسته هستند، افزایش تعداد دوره‌های خشکسالی ممکن است فشار را بر بودجه غذایی تشدید کند و مدیریت تأمین را پیچیده‌تر کند. تنش‌ها در بازارهای غلات همچنین می‌تواند با محدودیت‌های صادرات، درگیری‌ها، اختلالات لجستیکی یا تغییرات در هزینه‌های تولید تشدید شود.

این چالش فراتر از تنها مسئله کشاورزی است. برای محققان، افزایش خشکسالی‌های همزمان باید به عنوان یک خطر بین‌المللی در نظر گرفته شود که ممکن است هم تولیدکنندگان، هم بازارها و هم مصرف‌کنندگان را تحت تأثیر قرار دهد.

تنظیم کشت‌ها برای کاهش خطرات

در مواجهه با این تحولات، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان یک اهرم اساسی برای محدود کردن تشدید آینده تنش آبی است. اما سازگاری سیستم‌های کشاورزی نیز تعیین‌کننده خواهد بود.

بهبود مدیریت آب، انتخاب گونه‌های مقاوم‌تر به خشکسالی، تغییر شیوه‌های کشاورزی و پیش‌بینی بهتر خطرات آب و هوایی می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری برداشت‌ها کمک کند.

مطالعه منتشر شده در Earth’s Future به ویژه نوری جدید بر انتقال خطرات آب و هوایی به بازارها می‌افکند. این نشان می‌دهد که خشکسالی تنها تهدیدی برای مزارع نیست: زمانی که به طور همزمان چندین حوضه بزرگ زراعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، می‌تواند به یک عامل بی‌ثبات‌کننده قیمت‌ها در سطح جهانی تبدیل شود.