جنگ خاورمیانه: تنگه هرمز، کانون تنش‌ها در تجارت دریایی جهانی

Tuesday 03 March 2026 - 18:30

جنگ رو به افزایش در خاورمیانه، مسیرهای تجارت بین‌المللی را به شدت مختل می‌کند. عبور از تنگه هرمز، در سواحل ایران، پس از اعلام تهران مبنی بر بسته شدن آن، بسیار پرخطر شده است. شرکت‌های کشتیرانی مجبور به طی مسیرهای طولانی‌تری هستند که مستقیماً بر بازارهای جهانی نفت و گاز که به شدت به این آبراه استراتژیک وابسته هستند، تأثیر می‌گذارد.

تنگه هرمز یک حلقه حیاتی در بازارهای جهانی انرژی است: تقریباً 20٪ از نفت دریایی از طریق آن ترانزیت می‌شود. با این حال، برخی از تحلیلگران معتقدند که بسته شدن کامل تنگه هرمز به طور یکنواخت بر همه جریان‌های تجاری، به ویژه آنهایی که آسیا را به اروپا متصل می‌کنند، تأثیر نخواهد گذاشت. در واقع، خلیج فارس یک بن‌بست جغرافیایی برای سواحل کویت، عراق و ایران تشکیل می‌دهد و برخی از گزینه‌های منطقه‌ای را محدود می‌کند.

با وجود این، این گذرگاه همچنان برای تجارت منطقه‌ای حیاتی است. این تنگه به طور قابل توجهی بندر جبل علی را به دبی متصل می‌کند، که در میان ده بندر بزرگ کانتینری جهان قرار دارد و یک مرکز توزیع مجدد عمده است که به بیش از دوازده کشور در خاورمیانه، شرق آفریقا و جنوب آسیا خدمات ارائه می‌دهد. کشتی‌های کانتینری غول‌پیکر، محموله‌های خود را در آنجا بر روی کشتی‌های کوچک‌تر که به بازارهای ثانویه می‌روند، تخلیه می‌کنند و نقش محوری آن را در زنجیره‌های تأمین بین‌المللی تقویت می‌کنند.

از نظر تاریخی، این تنگه حتی در طول جنگ ایران و عراق بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ باز ماند. اگرچه در آن زمان برخی حملات تانکرهای نفتی را هدف قرار دادند، اما حمل و نقل تجاری هرگز به طور کامل متوقف نشد. امروزه، این وضعیت توسط چندین کارشناس بی‌سابقه تلقی می‌شود. از زمان آغاز خصومت‌های ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، شرکت‌های بزرگ کشتیرانی کشتی‌های خود را در مناطقی که امن تلقی می‌شوند، لنگر انداخته‌اند.

از جمله آنها می‌توان به شرکت ایتالیایی-سوئیسی MSC، غول دانمارکی Maersk، گروه فرانسوی CMA CGM، شرکت آلمانی Hapag-Lloyd و شرکت چینی COSCO اشاره کرد. داده‌های ردیابی دریایی نشان می‌دهد که دسته‌هایی از کشتی‌ها، عمدتاً تانکرهای نفتی، در نزدیکی کویت یا نزدیک سواحل دبی لنگر انداخته‌اند. سایر کشتی‌های ایرانی همچنان در بندر عباس، در ساحل مقابل تنگه هرمز، پهلو گرفته‌اند.

کالاهایی که از طریق هرمز ترانزیت می‌شوند متنوع و استراتژیک هستند. آلمان خودرو، ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی صادر می‌کند؛ فرانسه غلات، محصولات کشاورزی، لوازم آرایشی، کالاهای لوکس و دارویی حمل می‌کند؛ و ایتالیا مواد غذایی، سنگ مرمر و سرامیک حمل می‌کند. برعکس، کشورهای خلیج فارس در درجه اول نفت و گاز صادر می‌کنند که برای تولید کود و پلاستیک ضروری است. این منطقه همچنین تقریباً 9 درصد از تولید اولیه آلومینیوم جهان را تشکیل می‌دهد که بخش بزرگی از آن برای صادرات در نظر گرفته شده است.

پیامدهای این امر بر زمان تحویل و قیمت‌ها از قبل احساس می‌شود. چندین خرده‌فروش آنلاین به مشتریان خود در مورد تأخیر در تحویل هشدار داده‌اند. تمو و شین از تأخیرهای چند روزه خبر می‌دهند، در حالی که آمازون پیش‌بینی می‌کند تأخیرهای حتی طولانی‌تری نیز وجود داشته باشد. هزینه‌های حمل و نقل به دلیل هزینه‌های اضافی اعمال شده توسط شرکت‌های حمل و نقل برای مناطق ترانزیتی که پرخطر تلقی می‌شوند، در حال افزایش است.

علاوه بر این، احتیاط فزاینده‌ای در اطراف کانال سوئز و دریای سرخ، جایی که ترس از حمله به کشتی‌ها همچنان وجود دارد، وجود دارد. بسیاری از شرکت‌ها اکنون ترجیح می‌دهند از طریق دماغه امید نیک، آفریقا را دور بزنند که این امر سفرها را تقریباً ده روز طولانی‌تر و هزینه‌ها را تقریباً 30 درصد افزایش می‌دهد.

در این شرایط پرتنش، تنگه هرمز بیش از هر زمان دیگری به عنوان شاخصی برای ثبات اقتصادی جهانی به نظر می‌رسد. هرگونه اختلال طولانی مدت می‌تواند فشارهای تورمی را تشدید کند، زنجیره‌های تأمین را تضعیف کند و عدم قطعیت در بازارهای بین‌المللی را افزایش دهد.