آیا جهان به سمت افزایش قیمت‌ها و بحران غذایی دیگری پیش می‌رود؟

Friday 10 April 2026 - 18:00

با افزایش تنش‌های نظامی در اطراف ایران، نگرانی‌ها در مورد موج جدیدی از افزایش قیمت‌ها و بحران جهانی غذا رو به افزایش است. در میان هشدارهای اولیه و تحلیل‌های دقیق‌تر، کارشناسان تفاسیر متضادی از وضعیتی ارائه می‌دهند که می‌تواند تعادل غذایی را در مقیاس جهانی مختل کند.

طبق تحلیلی که توسط فارین پالیسی منتشر شده است، جهان ممکن است در حال حاضر وارد مراحل اولیه بحران غذایی شده باشد، حتی اگر اثرات آن هنوز در بازارها قابل مشاهده نباشد. ارتارین کازین، مدیر سابق برنامه جهانی غذا، توضیح می‌دهد که بحران‌ها خیلی قبل از افزایش قیمت‌ها، به محض اینکه پایه‌های تولید کشاورزی، به ویژه دسترسی به کودها، تضعیف می‌شوند، آغاز می‌شوند.

کشورهای خلیج فارس نه تنها به عنوان تولیدکنندگان انرژی، بلکه به عنوان تأمین‌کنندگان اساسی نهاده‌های کشاورزی مانند اوره و آمونیاک، جایگاه استراتژیکی در این سیستم دارند. این کودها که برای بهره‌وری کشاورزی بسیار مهم هستند، به شدت به گاز طبیعی وابسته هستند. بنابراین، هرگونه اختلال در تأمین یا مسیرهای تجاری، به ویژه از طریق تنگه هرمز، مستقیماً بر هزینه‌های جهانی کشاورزی تأثیر می‌گذارد.

از زمان آغاز درگیری، قیمت کودهای نیتروژن و فسفات ۲۰ تا ۴۰ درصد افزایش یافته است و کشاورزان را بر آن داشته تا استراتژی‌های خود را تغییر دهند: کاهش مصرف نهاده‌ها، اصلاح محصولات یا به تعویق انداختن کاشت. کشورهای بزرگی مانند برزیل، هند و ایالات متحده در حال حاضر در حال بررسی اولویت‌بندی محصولاتی هستند که به کود کمتری نیاز دارند، که در نهایت می‌تواند منجر به کاهش تولید غلات اساسی مانند گندم، ذرت و برنج شود.

به این عوامل، خطرات اقلیمی، به ویژه پدیده لانینا، که می‌تواند باعث خشکسالی در مناطق کلیدی کشاورزی مانند آمریکای جنوبی و شرق آفریقا شود و فشار بیشتری بر بازده محصولات کشاورزی وارد کند، نیز اضافه شده است.

با این حال، تحلیلی که توسط بلومبرگ منتشر شده است، دیدگاه سنجیده‌تری را ارائه می‌دهد. خاویر بلاس، متخصص کالا، معتقد است که بحران قریب‌الوقوع غذا همچنان بعید است. برخلاف بحران ۲۰۲۲ مرتبط با درگیری روسیه و اوکراین، جنگ فعلی مستقیماً بر یک منطقه بزرگ تولیدکننده غلات تأثیر نمی‌گذارد.

داده‌های بازار این ثبات نسبی را تأیید می‌کنند: از زمان آغاز تنش‌ها، قیمت گندم و ذرت تنها حدود ۴ درصد، سویا ۱ درصد افزایش یافته است، در حالی که برنج حتی حدود ۶ درصد کاهش یافته و به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسیده است. علاوه بر این، ذخایر جهانی همچنان بالا است: تقریباً ۲۸۰ میلیون تن گندم و ۱۹۰ میلیون تن برنج، سطوحی که به طور قابل توجهی بالاتر از سطوح مشاهده شده در بحران ۲۰۰۷-۲۰۰۸ است.

با این وجود، خطرات میان‌مدت همچنان پابرجاست. قیمت اوره در برخی بازارها به دلیل اختلالات لجستیکی و انرژی به شدت افزایش یافته است. در صورت ادامه درگیری، افزایش هزینه‌های کود و انرژی می‌تواند به تدریج بر تولید کشاورزی و در نتیجه، قیمت مواد غذایی تأثیر بگذارد.

در این زمینه، چندین تحلیلگر معتقدند که خطر اصلی می‌تواند مالی باشد نه مربوط به غذا، به ویژه برای کشورهای در حال توسعه که نهاده‌های کشاورزی را یارانه می‌دهند. این کشورها حتی قبل از وقوع هرگونه کمبود واقعی، ممکن است با فشار بودجه‌ای فزاینده‌ای روبرو شوند.

بنابراین، در حالی که شاخص‌های فعلی هنوز نشانه‌ای از بحران قریب‌الوقوع جهانی غذا نیستند، شکنندگی رو به رشد سیستم غذایی جهانی را برجسته می‌کنند. به نظر می‌رسد تنش‌های ژئوپلیتیکی، وابستگی به کودها و عدم قطعیت‌های اقلیمی، شرایط را برای یک شوک آینده به تدریج در حال شکل‌گیری است.