مراکش فرصت‌ها و چالش‌ها را در ساخت صنعت دفاعی داخلی بررسی می‌کند

مراکش در تلاش است تا یک صنعت دفاعی داخلی توسعه دهد که قادر به تأمین بخشی از نیازهای نظامی خود و کاهش وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی باشد. این استراتژی به دنبال بهره‌برداری از تخصص صنعتی موجود کشور، به ویژه در زمینه‌های هوافضا و تولید خودرو، در حالی که قابلیت‌های محلی در نگهداری تجهیزات نظامی، تولید پهپاد و سایر فناوری‌های مرتبط با دفاع را توسعه می‌دهد.

گزارشی که در اکتبر ۲۰۲۶ توسط بنیاد کنراد آدناور آلمان و بنیاد حکمرانی جهانی و حاکمیت منتشر شده، فرصت‌های موجود برای مراکش را بررسی می‌کند، همراه با چالش‌های مالی، فنی و نیروی کار که می‌تواند توسعه یک بخش دفاعی ملی پایدار را کند کند.

یک گام مهم در ژوئیه ۲۰۲۰ با تصویب قانون شماره ۱۰.۲۰ انجام شد که چارچوب قانونی را برای اجازه به شرکت‌های خصوصی برای تولید تجهیزات نظامی، سلاح‌ها و مهمات تحت نظارت امنیتی و الزامات کنترل صادرات ایجاد کرد. این چارچوب پایه‌ای برای مشارکت بخش خصوصی فراهم کرد، اگرچه ایجاد یک پایه صنعتی رقابتی نیاز به بیشتر از قوانین دارد.

مراکش به جای شروع از صفر، قصد دارد از زنجیره‌های تأمین صنعتی و تخصص فنی موجود استفاده کند. نگهداری هواپیما و تولید وسایل پرنده بدون سرنشین کوچک از جمله زمینه‌هایی هستند که به عنوان نقاط ورودی بالقوه شناسایی شده‌اند، که به شرکت‌های محلی اجازه می‌دهد تجربه کسب کنند قبل از اینکه به سمت فعالیت‌های تولیدی پیچیده‌تر حرکت کنند.

کشور همچنین در حال توسعه دو منطقه صنعتی اختصاص یافته به فعالیت‌های مرتبط با دفاع است که مساحت مجموع آن‌ها ۶۷۵ هکتار است. این ابتکار تحت نظارت شرکت مدیریت مناطق صنعتی دفاع (SGZID) است که شامل آژانس مسکن و تجهیزات نظامی و MEDZ، یک شرکت تابعه از گروه صندوق سپرده‌گذاری و مدیریت مراکش، می‌باشد.

منطقه اول، واقع در نواصر نزدیک خوشه صنعتی هوافضا در کازابلانکا، ۷۵ هکتار وسعت دارد و برای نگهداری هواپیما، الکترونیک پرواز و سیستم‌های مرتبط طراحی شده است. منطقه دوم، که ۶۰۰ هکتار در سیدی یحیی الغرب در منطقه رباط را پوشش می‌دهد، به منظور پذیرش صنایع سنگین و تولید مهمات طراحی شده است.

این سایت‌ها انتظار می‌رود زیرساخت‌های صنعتی، تسهیلات گمرکی و مشوق‌های مالیاتی را برای شرکت‌های دارای مجوز فراهم کنند. نزدیکی آن‌ها به تأمین‌کنندگان موجود هوافضا و خودرو می‌تواند همچنین انتقال تخصص تولید غیرنظامی به تولید دفاعی را تسهیل کند. اثربخشی این ابتکار بستگی به توانایی جذب سرمایه‌گذاری، تأمین شرکای صنعتی واجد شرایط و توسعه تقاضای قابل اعتماد برای محصولات تولید شده محلی دارد.

نگهداری هواپیماهای نظامی یکی از فرصت‌های فوری است. هزینه‌های عملیاتی و نگهداری تجهیزات نظامی در طول عمر خدمات آن‌ها می‌تواند قابل توجه باشد و ایجاد قابلیت‌های محلی در نگهداری، تعمیر و بازسازی از نظر استراتژیک و اقتصادی ارزشمند است. توسعه چنین خدماتی می‌تواند به مراکش کمک کند تا دانش فنی را در داخل کشور حفظ کند و نیاز به ارسال تجهیزات به خارج برای برخی عملیات نگهداری را کاهش دهد.

پروژه Maintenance Aero Maroc (MAM) در پایگاه هوایی بنسلیمان یک ابتکار کلیدی در این زمینه است. تأسیسات برنامه‌ریزی شده تقریباً ۱۵,۰۰۰ متر مربع را پوشش می‌دهد و شامل شرکت دفاعی آمریکایی لاکهید مارتین، سابنا ایرو اسپیس، بخشی از گروه بلوبری، و MAM است. این تأسیسات به منظور ارائه خدمات نگهداری، تعمیر و اصلاح برای هواپیماهای جنگی F-16 و هواپیماهای حمل و نقل نظامی C-130 نیروی مسلح سلطنتی مراکش طراحی شده است.

فراتر از تأمین نیازهای داخلی، این پروژه می‌تواند فرصت‌هایی برای خدمت به اپراتورهای نظامی در سایر نقاط آفریقا ایجاد کند، بسته به تقاضای آینده، گواهی‌ها و توافقات قراردادی. این همچنین می‌تواند به مهندسان و تأمین‌کنندگان مراکشی کمک کند تا در فرآیندهای فنی و استانداردهای کیفیت مورد نیاز برای هوانوردی نظامی تخصص پیدا کنند، که ممکن است به حمایت از فعالیت‌های صنعتی پیشرفته‌تر در آینده کمک کند.

پهپادهای کوچک نمایانگر یک حوزه رشد بالقوه دیگر هستند. طراحی و مونتاژ آن‌ها می‌تواند در برخی کاربردها به اجزای الکترونیکی موجود تجاری وابسته باشد و فرصت‌هایی برای شرکت‌های داخلی برای توسعه سیستم‌های مناسب برای نظارت و مأموریت‌های تاکتیکی ایجاد کند. ایجاد تخصص محلی در این زمینه می‌تواند به تولیدکنندگان انعطاف بیشتری در تطبیق محصولات با نیازهای عملیاتی بدهد و به مرور زمان بازارهای صادراتی را بررسی کند.

گزارش همچنین به مزایای بالقوه استفاده از اجزایی که تحت مقررات بین‌المللی تجارت در تسلیحات ایالات متحده (ITAR) قرار ندارند، اشاره می‌کند. چنین انتخاب‌هایی ممکن است برخی الزامات مجوز را کاهش دهد، اما نیاز به رعایت سایر قوانین مربوط به کنترل صادرات، امنیت و تجارت را از بین نمی‌برد.

مراکش در حال حاضر دارای یک پایه صنعتی است که می‌تواند از این آرزوها حمایت کند. بخش هوافضای آن شامل بیش از ۱۴۰ شرکت است، در حالی که صنعت خودرو شبکه تأمین‌کنندگان وسیعی و نیروی کار فنی را توسعه داده است. برخی از این قابلیت‌ها ممکن است به تولید دفاعی منتقل شوند، اما تولید نظامی معمولاً نیاز به الزامات امنیتی، ردیابی، گواهی و کنترل کیفیت بیشتری نسبت به بسیاری از کاربردهای غیرنظامی دارد.

با این حال، این انتقال چالش‌های مالی قابل توجهی را به همراه دارد. شرکت‌هایی که وارد بخش دفاع می‌شوند ممکن است نیاز به ارتقاء تجهیزات، تطبیق خطوط تولید و کسب گواهی‌های تخصصی داشته باشند. این سرمایه‌گذاری‌ها می‌توانند در زمانی که سفارشات نظامی محدود در حجم، نامنظم یا وابسته به چرخه‌های طولانی تأمین هستند، به سختی بازیابی شوند. بنابراین، شرکت‌هایی که به تولید غیرنظامی با حجم بالا عادت کرده‌اند، ممکن است reluctant به اختصاص منابع قابل توجه بدون چشم‌اندازهای واضح‌تر برای تقاضای پایدار باشند.

کمبود مهندسان متخصص نیز یکی دیگر از نگرانی‌های عمده است. تولیدکنندگان دفاعی باید با کسب‌وکارهای هوافضا و خودرو برای جذب استعدادهای فنی رقابت کنند، در حالی که خروج حرفه‌ای‌های ماهر مراکشی به کشورهای دیگر می‌تواند نیروی کار موجود را بیشتر کاهش دهد. بدون آموزش هدفمند و فرصت‌های شغلی جذاب، توسعه زیرساخت‌های صنعتی به تنهایی ممکن است قابلیت‌های لازم برای حمایت از یک بخش دفاعی داخلی را تولید نکند.

برای مقابله با این موانع، گزارش پیشنهاد می‌کند که برنامه‌های آموزشی تخصصی، مسیرهای شغلی واضح‌تر و تدابیری برای جذب و حفظ مهندسان واجد شرایط ایجاد شود. همچنین بر اهمیت یک جریان پیش‌بینی‌پذیر از سفارشات تأکید می‌کند که به شرکت‌ها اجازه می‌دهد سرمایه‌گذاری‌ها را برنامه‌ریزی کنند، تجربه تولید را کسب کنند و به تدریج رقابت‌پذیری خود را بهبود بخشند.

یک پیشنهاد دیگر ایجاد یک آژانس اختصاصی برای هماهنگی نیازهای نیروی مسلح سلطنتی مراکش با قابلیت‌های تولیدی شرکت‌های داخلی است. با الهام از مدیریت عمومی تسلیحات فرانسه، چنین نهادی می‌تواند نیازهای نظامی را به اهداف صنعتی تبدیل کند، همکاری بین نیروهای مسلح و شرکت‌های خصوصی را تشویق کند و به توسعه تأسیسات آزمایش و گواهی کمک کند.

گزارش همچنین به تدریج افزایش سفارشات نظامی که به تأمین‌کنندگان داخلی واجد شرایط داده می‌شود، توصیه می‌کند. تأمین پایدار می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند فرآیندهای تولید خود را بهبود بخشند، سابقه‌ای ایجاد کنند و برای گسترش بالقوه به بازارهای بین‌المللی آماده شوند. با این حال، تأمین محلی باید با نیازهای عملیاتی، استانداردهای کیفیت، هزینه‌ها و قابلیت اطمینان تجهیزات سازگار باشد.

هدف کلی مراکش این است که یک پایگاه صنعتی دفاعی بسازد که بتواند تجهیزات نظامی را در داخل کشور نگهداری کند، بخش فزاینده‌ای از نیازهای نیروهای مسلح را تأمین کند و در نهایت محصولات را برای مشتریان خارجی توسعه دهد. دستیابی به این آرزو نیاز به پیشرفت هماهنگ در تأمین مالی، انتقال فناوری، توسعه نیروی کار، گواهی صنعتی و برنامه‌ریزی تأمین دارد.

پیام اصلی گزارش این است که اصلاحات قانونی و مناطق صنعتی اختصاصی تنها نقطه شروع هستند. یک صنعت دفاعی پایدار بستگی به تبدیل این بنیادها به یک اکوسیستم تولید یکپارچه دارد که توسط حرفه‌ای‌های ماهر، سرمایه‌گذاری بلندمدت، تقاضای قابل اعتماد و همکاری بین نهادهای عمومی و شرکت‌های خصوصی پشتیبانی می‌شود.