طرح «هیئت صلح» ترامپ توسط قدرت‌های بزرگ رد شد

Friday 30 January 2026 - 14:25

تلاش دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، برای کنار گذاشتن سازمان ملل با ایجاد یک «هیئت صلح» جدید، شک و تردید گسترده‌ای را در میان قدرت‌های بزرگ جهانی برانگیخته است، که بسیاری از آنها این ایده را رد کرده و تعهد خود را به سیستم چند دهه‌ای سازمان ملل متحد مجدداً اعلام کرده‌اند. آنچه در ابتدا به عنوان یک ابتکار عمل محدود با تمرکز بر نظارت بر آینده غزه ارائه شد، به پیشنهادی بسیار جاه‌طلبانه‌تر تبدیل شده و هشدارهایی را در مورد قصد آن برای رقابت یا حتی جایگزینی شورای امنیت سازمان ملل متحد ایجاد کرده است.

طرح ترامپ، گروه کوچکی از رهبران جهان را به ریاست خود او، وظیفه هدایت مراحل بعدی آتش‌بس غزه را در نظر گرفته بود. با این حال، این مفهوم به سرعت به نهادی گسترش یافت که می‌توانست در درگیری‌های جهانی میانجیگری کند، اقدامی که به طور گسترده به عنوان تلاشی برای تضعیف اقتدار شورای امنیت بر صلح و امنیت بین‌المللی تعبیر شد. جنجال‌های بیشتر از منشور هیئت مدیره ناشی شد که به ترامپ حق وتو در مورد تصمیمات و عضویت می‌دهد و به او اجازه می‌دهد تا زمانی که تصمیم به کناره‌گیری بگیرد، رئیس آن باقی بماند.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، سعی کرد نگرانی‌ها را کم‌اهمیت جلوه دهد و به قانونگذاران گفت که تمرکز فوری هیئت همچنان بر غزه است و اصرار داشت که قرار نیست جایگزین سازمان ملل شود. او استدلال کرد که نقش سازمان ملل در غزه تا حد زیادی به کمک‌های بشردوستانه محدود شده است. با این حال، اظهارات عمومی ترامپ مبنی بر اینکه هیئت می‌تواند در نهایت جایگزین سازمان ملل شود، متحدان و دشمنان را نگران کرده و با واکنش شدید مقامات سازمان ملل مواجه شده است.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، تأکید کرد که مسئولیت صلح و امنیت جهانی کاملاً بر عهده سازمان ملل، به ویژه شورای امنیت است که تصمیمات آن طبق قوانین بین‌المللی الزام‌آور است. او تأکید کرد که هیچ ائتلاف جایگزینی نمی‌تواند از نظر قانونی الزام جهانی را در امور صلح و امنیت ایجاد کند. احساسات مشابهی در بیانیه‌های دیپلماتیک و بحث‌های خصوصی نیز منعکس شده است، به طوری که بسیاری از دولت‌ها ابتکار ترامپ را به عنوان چالشی برای نظم بین‌المللی پس از جنگ جهانی دوم می‌دانند.

تحلیلگران می‌گویند که گسترش دامنه این پیشنهاد، جذابیت آن را تضعیف کرده است. ریچارد گوان از گروه بحران بین‌المللی خاطرنشان کرد که کشورهایی که در ابتدا از ابتکار عمل متمرکز بر غزه حمایت می‌کردند، با نزدیک شدن هیئت مدیره به پلتفرمی متمرکز بر جاه‌طلبی‌های جهانی ترامپ، محتاط شدند. به گفته گوان، یک ماموریت محدودتر به غزه می‌توانست مشارکت گسترده‌تر اروپایی‌ها را جلب کند.

بازیگران کلیدی جهانی، از جمله چین، فرانسه، روسیه و بریتانیا، از ابراز هرگونه قصدی برای پیوستن به هیئت مدیره خودداری کرده‌اند، همانطور که وزنه‌های اقتصادی بزرگی مانند ژاپن و آلمان نیز از این کار خودداری کرده‌اند. تنش‌های دیپلماتیک زمانی بیشتر شعله‌ور شد که دعوت‌ها برای پیوستن با اظهارات جنجالی ترامپ در مورد گرینلند و هشدارهای او به متحدان اروپایی همزمان شد و باعث سرزنش شدید کانادا، دانمارک و دیگران شد. اگرچه ترامپ بعداً موضع خود را در مورد گرینلند نرم‌تر کرد، اما این ماجرا به نگرانی‌های پیرامون این ابتکار عمل افزود.

در اروپا، رهبران مخالفت صریح خود را ابراز کرده‌اند. کی‌یر استارمر، نخست وزیر بریتانیا، در مذاکرات با گوترش در لندن، تعهد بریتانیا به سازمان ملل را مجدداً تأیید کرد، در حالی که فرانسه، اسپانیا و اسلوونی نگرانی‌هایی را در مورد تداخل ماموریت‌ها و تضادها با چارچوب سازمان ملل ابراز کردند. امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، هشدار داد که این پیشنهاد، سوالات جدی در مورد اصول و ساختار سازمان ملل متحد ایجاد می‌کند، در حالی که اسپانیا هم به حذف تشکیلات خودگردان فلسطین و هم به عملکرد این نهاد خارج از نظارت سازمان ملل اعتراض کرد.

مخالفت در میان رقبای ایالات متحده نیز به همان اندازه قوی بوده است. فو کونگ، سفیر چین در سازمان ملل، هرگونه رویکردی را که به یک کشور واحد اجازه می‌دهد نتایج را دیکته کند، رد کرد و در عوض خواستار تقویت سازمان ملل متحد و تأکید مجدد بر نقش غیرقابل جایگزین شورای امنیت شد. او نسبت به دور زدن سازمان ملل از طریق مکانیسم‌های جایگزین هشدار داد.

تاکنون، تنها حدود ۲۶ کشور از حدود ۶۰ کشور دعوت شده به هیئت مدیره پیوسته‌اند، در حالی که چندین کشور اروپایی از این امر خودداری کرده‌اند. هند هنوز تصمیم نهایی را نگرفته است و نخست وزیر کانادا شاهد لغو دعوت خود بود. گروه‌های حقوق بشری به شدت از این طرح انتقاد کرده‌اند و منتقدان این طرح را فاقد اعتبار توصیف کرده و هشدار داده‌اند که این طرح به جای حل مناقشات، خطر تضعیف نهادهای چندجانبه را به همراه دارد.

هشت کشور با اکثریت مسلمان که به آن پیوستند، بیانیه مشترکی صادر کردند که عمدتاً بر غزه و حمایت از تشکیل کشور فلسطین متمرکز بود و به ویژه از هرگونه تأیید دیدگاه جهانی گسترده‌تر ترامپ اجتناب کرد. ناظران معتقدند که این نشان دهنده تلاشی عملگرایانه برای تعامل در غزه است، نه حمایت از تغییر کلی نظم دیپلماسی بین المللی. با وجود این آشفتگی، تحلیلگران همچنان تردید دارند که این ابتکار عمل تهدیدی جدی و بلندمدت برای سازمان ملل متحد باشد.