ایتالیا-ایران: دیپلماسی محتاطانه در خدمت منافع استراتژیک

Wednesday 25 February 2026 - 22:00

با قلم: Azzat Manal

ایتالیا-ایران: دیپلماسی محتاطانه در خدمت منافع استراتژیک

روابط بین ایتالیا و ایران، به دور از توجه و اظهارات دراماتیک، همچنان با احتیاط و واقع‌گرایی مشخص می‌شود. در پس تنش‌های گاه به گاه و حوادث مهم، رم یک خط دیپلماتیک ثابت را حفظ می‌کند که با قاطعیت نهادی و کانال‌های گفتگو حفظ شده مشخص می‌شود.

حوادث اخیر مربوط به ایزابلا توواگلیری، نماینده پارلمان اروپا، که به دلیل موضعش در قبال رژیم تهران مورد انتقاد رسانه‌های ایرانی قرار گرفته است، و اقدام نمادین هدف قرار دادن عکسی از رئیس جمهور سرجیو ماتارلا، تنش‌ها را دوباره شعله‌ور کرده است. واکنش ایتالیا همچنان محتاطانه بوده است: آنتونیو تاجانی، وزیر امور خارجه، سفیر ایران در رم را احضار کرد تا رسماً موضع دولت را بدون ایجاد تنش دیپلماتیک ابلاغ کند.

این رویکرد بخشی از یک سنت دیرینه است. ایتالیا اغلب به دنبال ایفای نقش واسطه بین تهران و شرکای اروپایی خود بوده و حفظ گفتگو را حتی در حساس‌ترین مراحل در اولویت قرار داده است. پرونده‌های آلیسیا پیپرنو، که در سال ۲۰۲۲ دستگیر و سپس پس از مذاکرات محرمانه آزاد شد، و سیسیلیا سالا، که در اواخر سال ۲۰۲۴ بازداشت و در اوایل ۲۰۲۵ به ایتالیا بازگشت، وجود کانال‌های موازی شامل دیپلماسی و سرویس‌های اطلاعاتی را نشان داد. در حالی که هیچ ارتباط رسمی برقرار نشده است، برخی از همزمانی‌ها ایده رویکرد عمل‌گرایانه به پرونده‌های حساس را تقویت کرده‌اند.

فراتر از مسائل سیاسی، منافع اقتصادی در این معادله بسیار مهم هستند. تجارت دوجانبه حدود ۷۰۰ میلیون یورو در سال است که در مقیاس اتحادیه اروپا حجم کمی است اما برای برخی از مناطق صنعتی ایتالیا، به ویژه در شمال شرقی و امیلیا-رومانیا، استراتژیک است. ماشین‌آلات صنعتی، قطعات تخصصی و فناوری‌های دو منظوره، بخش عمده‌ای از این جریان‌ها را تشکیل می‌دهند که اغلب از طریق کانال‌های لجستیک غیرمستقیم انجام می‌شود.

در بخش انرژی، گروه انی روابط مالی کنترل‌شده‌ای را با ایران، به‌ویژه از طریق تسویه بدهی‌های قبلی، در محدوده مجاز رژیم‌های تحریم بین‌المللی، حفظ می‌کند.

این رویکرد از یک «مصلحت» واقعی ناشی می‌شود: حفظ منافع انرژی و صنعتی، حفظ کانال‌های باز، و همزمان تأکید بر موضع محکم بر اصول دیپلماتیک. این اقدام متعادل‌کننده ظریف، نشان‌دهنده تمایل ایتالیا برای جلوگیری از گسست‌های برگشت‌ناپذیر در یک زمینه منطقه‌ای ناپایدار است.

در یک محیط بین‌المللی که با ظهور مجدد تنش‌های ژئوپلیتیکی و شکنندگی توازن‌های اقتصادی مشخص می‌شود، بنابراین رابطه ایتالیا و ایران یک اقدام متعادل‌کننده مداوم بین امنیت، دیپلماسی و اقتصاد واقعی است.